Институт прикладной семиотики АН РТ

Корбан гаете мөбарәк булсын! 🌙✨ Бу бәйрәм — иман, рәхим-шәфкать, ярдәмләшү һәм күңел киңлеге турында.Ул безгә кешенең байлыгы нәрсәдә икәнен искәртә: игелекле гамәлдә, яхшы сүздә, якыннарга терәк булуда.Корбан гаете кешеләрне якынайта, күңелләрне йомшарта, мәрхәмәтнең кадерен арттыра. Өйләрегездә тынычлык, гаиләләрегездә татулык, күңелләрегездә өмет һәм нур булсын.Бәйрәмегез мөбарәк булсын! 🤲#КорбанГаетеTatSoft | @ipsanrt

Ясалма интеллект тавышы кешенекеннән аңлаешлырак була аламы?🎙️ Ясалма интеллект (AI) тавышын без гадәттә «тере түгел» дип кабул итәбез. Әмма яңа тикшеренүләр көтелмәгән нәтиҗә күрсәткән: кайбер очракта AI тавышын аңлау кешеләргә җиңелрәк тә икән.🎓 Лондон университет колледжы һәм Роһамптон университеты галимнәре ачыклаганча, шау-шу шартларында кешеләр нейрочелтәр ярдәмендә ясалган сөйләмне кеше сөйләменә караганда да яхшырак аңлый икән.Нигә шулай?Кеше сөйләмендә:▪️паузалар,▪️буталулар,▪️артык эмоцияләр,▪️сулыш тавышлары,▪️сүзләрне «йоту» бар.Ә AI тавышы еш кына:▪️тигезрәк,▪️төгәлрәк,▪️ачыграк яңгырый.Шуңа күрә баш мие андый сөйләмне җиңелрәк «эшкәртә» ала.Тавыш клонлау — кеше тавышының дигитал копиясен ясый торган AI технологиясе. Синтездан аермалы буларак, клонлау технологиясе сүзләрне генә түгел, ә кеше сөйләмендәге уникаль үзенчәлекләрне дә — тембр, интонация, сөйләшү манерасын һәм эмоциональ төсмерләрне дә кабатлый ала.Бу технология ничек эшли?Бүгенге нейрочелтәргә кеше тавышын клонлау өчен берничә секундлык аудио да җитә. Алар тембрны, интонацияне, сөйләм ритмын өйрәнә һәм шул тавыш белән теләсә нинди текстны яңадан «әйтеп бирә» ала.Мондый системалар:▪️фильмнар дубляжында,▪️аудиокитапларда,▪️тавышын югалткан кешеләргә ярдәм итүдә,▪️виртуаль ярдәмчеләрдә кулланыла да инде.Ләкин тискәре яклары да бар: ▪️тавыш клоннары мошенниклык һәм ▪️фейклар өчен дә кулланылырга мөмкин.👉 Тулырак монда укый аласыз: Why AI voices are easier to understand than real people 🤔 Сезнеңчә, тавыш клонлау технологиясе файдагамы, зыянгамы? #ЯсалмаИнтеллект #ТавышКлонлауTatSoft | @ipsanrt

Гамәли семиотика институты хезмәткәрләре Мәскәүдә "Мәгълүмати технологияләр һәм Россия халыкларының телләре" стратегик сессиясендә катнашты21-22 май «Яндекс» компаниясенең Мәскәү офисында Россия халыклары телләрен үстерүдә цифрлы алымнарга багышланган стратегик сессия узды.Ул Россиянең Милләтләр эшләре федераль агентлыгы ярдәмендә Россия халыклары йорты һәм «Яндекс» тарафыннан оештырылды.Компьютер лингвистикасы, ясалма интеллект белгечләре, фән һәм мәгариф оешмалары, хакимият вәкилләре җыелган бу чарада Татарстан Фәннәр академиясенең Гамәли семиотика институты хезмәткәрләре дә катнаша.Институт директоры Ринат Гыйлмуллин пленар утырышта "Татар теленә цифрлы ярдәм күрсәтүдән семиотик аңлатмалы ясалма интеллектка: Гамәли семиотика институтының фәнни-технологик тәҗрибәсе" дигән темага чыгыш ясады.Ул институт алымнарының эволюциясе: татар теле өчен цифрлы ресурслар булдырудан башлап текстларны мәдәни кодлар контекстында эшкәртү һәм аңлатуга сәләтле семиотик ясалма интеллект модельләрен төзү юллары турында сөйләде.Институтның фәнни хезмәткәрләре Дамир Мөхәммәтшин һәм Николай Прокопьев панель сессиядә "TurkTEL платформасы һәм «Туган тел» милли корпусы нигезендә төрки телләрне онтолингвистик модельләштерү" темасына чыгыш тәкъдим итте.Алар институтта төрки телләр өчен онтолингвистик ресурслар булдыру юнәлешендә башкарылган эшләргә күзәтү ясады, шулай ук телне автоматик эшкәртүдә нейросимвол ысулын куллану турында фикерләрен җиткерделәр.Стратегик сессиядә катнашу институт эшләрен федераль дәрәҗәдә тәкъдим итү белән бергә, ясалма интеллект технологияләре ярдәмендә Россия халыклары телләрен үстерү өлкәсендә илнең әйдәп баручы фәнни үзәкләре һәм IT-компанияләре белән хезмәттәшлекнең яңа юнәлешләрен билгеләргә мөмкинлек бирде.#ЯсалмаИнтеллектTatSoft | @ipsanrtГамәли семиотика институты хезмәткәрләре Мәскәүдә "Мәгълүмати технологияләр һәм Россия халыкларының телләре" стратегик сессиясендә катнашты21-22 май «Яндекс» компаниясенең Мәскәү офисында Россия халыклары телләрен үстерүдә ц

Интеллект формуласы. Нейрочелтәрләрнең чиксез зураюы аларны акыллырак итәме?Хәзерге нейрочелтәрләрнең шактый уңышлы эшләве нәрсәгә нигезләнә? 🤔 😳 Һарвард университетының теоретик физиклар төркеме бу уңышның сәбәбен математик яктан аңлаткан мәкалә бастырып чыгарды.👁 Галимнәр исбатлаганча, кайбер AI модельләренең гаҗәеп уңышлы эшләве статистик механиканың төп принципларына нигезләнә икән.📊 Очраклы матрица теориясен кулланып, алар "масштаблау кануннарын" (scaling laws) аңлатучы аналитик формулалар уйлап чыгарган — бу кагыйдәләр киләчәк модельләрнең куәтен алдан фаразларга мөмкинлек бирә.🤩 Тикшеренүнең төп идеясе квант теориясенең ренормалаштыру (renormalization) концепциясенә нигезләнә. Модельне өйрәтү вакытындагы статистик хаталар квант флуктуацияләренә охшаш булып чыккан.🧪 Мәкаләдә Ясалма интеллектны өйрәтү тизлеге нәрсәгә бәйле дигән сорауга төгәл җавап бирелә. Масштаблау канунындагы дәрәҗә күрсәткече мәгълүмат структурасына: аның күләменә һәм катлаулылыгына бәйле.⚡️ Мәкалә авторлары бу теорияне универсаль дип атый. Ул гади регрессия модельләренә дә, катлаулы архитектураларга да кулланыла ала. Асылда, галимнәр Ясалма интеллект үсешен чикли торган барлык тар урыннарны (bottlenecks) билгеләп чыккан.📈 Һарвард төркеме салган теоретик фундамент модельләр өйрәтүнең киләчәгенә яңача карарга мөмкинлек бирә.🤩 Модельләрне өйрәтү бәясе миллиардларча доллар белән исәпләнә башлаган чорда гипотезаларны эмпирик барлаудан архитектураларны интеллектуаль проектлауга күчү кирәк. Бу — нәтиҗәле AI-системалар ясау өчен бердәнбер юл дип саный мәкалә авторлары.👉 Мәкаләне тулысынча монда укып була: Scaling and renormalization in high-dimensional regression //Journal of Statistical Mechanics: Theory and ExperimentЯңалык ошаса 👍 ошамаса👎 куегыз.#ЯсалмаИнтеллект #ФәнЯңалыкларыTatSoft | @ipsanrt

KazanForum кысаларында Nuhá Tech проекты тәкъдим ителде✅ KazanForum кысаларында оештырылган күргәзмәдә ТР Фәннәр академиясе стендында җиде инновацион проект күрсәтелде.Шуларның берсе — Гамәли семиотика институты Иннополис университеты белән берлектә башкарган Nuhá Tech проекты.😎 Бу яңа технология ярдәмендә видеодан 3D дигитал мохит, интерактив күренешләр, иммерсив VR/AR тәҗрибәләр ясап була.#NuháTech #ipsanrt #innopolisTatSoft | @ipsanrt

Гамәли семиотика институты галимнәре Астанада TurkLang-2026 конференциясендә катнаша13-15 май Астанада Төрки телләрне компьютерда эшкәртү технологияләре буенча XIV халыкара TurkLang конференциясе уза.Фәнни җыенда 20ләп ил һәм төбәкләрдән 200ләп галим катнаша.Конференция программасында пленар һәм 12 секция утырышлары каралган.ТР Фәннәр академиясенең Гамәли семиотика институты галимнәре татар телен компьютерда эшкәртү өлкәсендәге тикшеренүләре турында 8 чыгыш тәкъдим итә.#TurklangTatSoft | @ipsanrtГамәли семиотика институты галимнәре Астанада TurkLang-2026 конференциясендә катнаша13-15 май Астанада Төрки телләрне компьютерда эшкәртү технологияләре буенча XIV халыкара TurkLang конференциясе уза.Фәнни җыенда 20ләп ил һәм төбәкләрдән 200ләп галим катнаша.Конференция программасында пленар һәм 12 секция утырышлары каралган.ТР Фәннәр академиясенең Гамәли семиотика институты галимнәре татар телен компьютерда эшкәртү өлкәсендәге тикшеренүләре турында 8 чыгыш тәкъдим итә.#TurklangTatSoft | @ipsanrt

Ясалма интеллект "хисле" була аламы?Игътибар иткәнегез бар микән, нейрочелтәрләр торган саен ныграк кешеләргә охшатып аралаша башлады. ChatGPT "мин сезгә ярдәм итәргә шатмын" ди. Claude хата җибәрсә, гафу үтенә. Gemini хәйлә сизсә, эшеннән туктый.Төрле нейрочелтәрләр эшчәнлеген тикшерүче галимнәр көтелмәгән нәтиҗәгә килгән: ясалма интеллект көчлерәк һәм "акыллырак" булган саен, кешегә хас реакция белдерә икән.🤖 Эксперимент нәтиҗәләреАКШтагы AI Иминлеге үзәге (Center for AI Safety) белгечләре 56 иң популяр AI моделен сынап караган. Аларга махсус әзерләнгән бик “рәхәт”, яисә киресенчә, бик тискәре контент тәкъдим ителгән.Эксперимент нәтиҗәләре галимнәрнең үзләрен дә аптыраткан. Уңай стимуллардан соң нейрочелтәрләр үзләренең хәлен "яхшырак" дип бәяләгән, ә менә тискәре стимуллардан соң киресенчә – "рәхәтсезлек" билгеләре күрсәткән. 🧠 Белгечләр аңлатмасыБелгечләр аңлатуынча, хәзерге модельләр уңай һәм тискәре контекстны бик оста аера икән. Шул ук вакытта сүз кешеләргә хас чын хис-кичерешләр яки аң турында бармый. AI экспертларының күбесе нейрочелтәрләр чын хисләр кичерә алмый дип саный. Әмма проблем шунда – бу модельләр үзләрен шундый хисләр кичергән кебек тота башлый, бу кулланучыларга зур йогынты ясый. 🤔 Ә сезнеңчә, Ясалма интеллект хисле була аламы?Nano Banana сурәте#ЯсалмаИнтеллектTatSoft | @ipsanrt

9 Май – Җиңү көнеОлуг Җиңүгә – 81 ел.Дөньялар тыныч, күгебез аяз, тормышыбыз имин булсын! 🙏Фотода: Казан, Ирек мәйданы, 1945 елның 9 мае. ТР Милли музее фондыннан#ҖиңүКөнеTatSoft | @ipsanrt

Мирза Мәхмүтов тууына 100 елКүренекле галим, педагог, дәүләт эшлеклесе Мирза Мәхмүтов тууына 100 ел тулды.Мирза Мәхмүтов (1926-2008) – Татарстан фәннәр академиясенең социаль-икътисади фәннәр бүлегенең академик-секретаре, проблемалы укыту теориясенә нигез салучы, 500дән артык фәнни хезмәт авторы.▪️1958-1976 елларда Татарстан АССР мәгариф министры, республиканың мәгариф системасын үстерүгә зур өлеш кертә.▪️1976-1992 елларда Һөнәри педагогика фәнни-тикшеренү институтын оештыручы һәм җитәкчесе.▪️1992-1995 елларда Татар-Америка төбәк колледжын оештыручы һәм ректоры.▪️1995 елдан Татарстан фәннәр академиясенең социаль-икътисади фәннәр бүлегенең академик-секретаре. ▪️Бу вазифада ТФА һәм Казан дәүләт университетының уртак Шәкли фәһем проблемалары лабораториясе эшчәнлеген оештыруга зур өлеш кертә. ▪️Аеруча, электрон педагогика эшләнмәлере, санак ярдәмендә татар теленә өйрәтү программаларын төзүгә зур әһәмият бирә. ▪️ТФА Гамәли семиотика институты нәкъ шул лаборатория нигезендә оеша. ▪️Шулай ук, Мәхмүтов тәкъдиме һәм хуплавы белән ТФА һәм Сәләт яшьләр оешмасының уртак Интеллектуаль потенциал һәм талант мәсьәләләрен өйрәнү лабораториясе төзелә. ▪️Бу лабораторияне Мәхмүтовның тормыш иптәше һәм фән өлкәсендә дәвамчысы Диләрә Шакирова җитәкли.▪️2026 ел Татарстанда мәгариф өлкәсендә Мәхмүтов елы дип игълан ителде.#МирзаМәхмүтовTatSoft | @ipsanrt